Szukaj w aktualnościach
w całym serwisie
Scenariusze rozwoju Pomorza
Scenariusze rozwoju Pomorza

Przedstawiamy Państwu potencjalne scenariusze rozwoju Pomorza w najbliższych dwudziestu latach, począwszy od oparcia rozwoju na współpracy i kooperacji z Azją (scenariusz „Lotniskowiec Azji’), poprzez wzmacnianie relacji w Regionie Morza Bałtyckiego (scenariusz „Jezioro Bałtyckie”), po skoncentrowanie się na „Rodzimej Przedsiębiorczości”.


LOTNISKOWIEC AZJI

W nadchodzących latach najbardziej dynamicznie rozwijającym się regionem świata będzie Azja. Przedsiębiorstwa azjatyckie dokonują ekspansji na pozostałe rynki (Stany Zjednoczone, Europę), szukając partnerów do współpracy i kooperacji. Region pomorski stara się dopasować do tych trendów poprzez ukierunkowanie swojej strategii i działań na:

- rozwijanie połączeń transportowych i komunikacyjnych z Azją,

- przyciąganie inwestycji azjatyckich,

- nawiązywanie kontaktów i kooperacji z przedsiębiorstwami azjatyckimi,

- nawiązywanie stosunków partnerskich z administracją regionalną i lokalną z Chin,

- edukację i promocję kultury i języka chińskiego (i innych krajów azjatyckich) na Pomorzu.

lotniskowiec_azji

W konsekwencji Pomorze - dzięki celowej i ukierunkowanej na współpracę z krajami azjatyckimi postawie opartej na otwartym stosunku do cudzoziemców, przyjaznym i kompetentnym podejściu do inwestorów oraz edukacji nastawionej na poznanie języka i kultury azjatyckiej - staje się przyczółkiem krajów azjatyckich w Europie. Przyciąga inwestycje zagraniczne krajów azjatyckich, które są zainteresowane wejściem na rynki krajów europejskich.

Jednym z czynników większego (w stosunku do krajów Europy Zachodniej) otwarcia regionu na Azję jest fakt, że przedsiębiorstwa azjatyckie nie stanowią bezpośredniej konkurencji dla regionalnych i krajowych przedsiębiorstw - zwłaszcza w dziedzinach bardziej zaawansowanych technologicznie - co ma miejsce w wypadku krajów Europy Zachodniej, w szczególności Niemiec.

Rozwijane są nowe połączenia transportowe - w szczególności oparte na drodze morskiej - z portami azjatyckimi, które sprawiają, że Trójmiasto staje się regionalnym hubem logistycznym dla obszaru Europy Środkowej oraz Wschodniej oraz regionu Morza Bałtyckiego. Sprzyja temu rozbudowa lądowej infrastruktury transportowej w Polsce (autostrady, w tym A1, drogi ekspresowej S7, modernizacji połączeń kolejowych itp.).

Gospodarka Pomorza rozwija się dynamicznie. Powstają nowe miejsca pracy zarówno w usługach (logistyce i związanych z nią zawodach), jak i w przemyśle - w branżach zaawansowanych technologicznie - ale na bazie technologii (inwestycji) zewnętrznych (azjatyckich).

Większość nowych inwestycji koncentruje się na obszarze aglomeracji trójmiejskiej lub w jej bezpośrednim sąsiedztwie. Następuje wzrost rozwarstwienia społecznego pomiędzy obszarem metropolitalnym a pozostałą częścią województwa, która stopniowo ulega peryferyzacji. Do regionu napływają imigranci zarówno z krajów azjatyckich (w związku z realizowanymi inwestycjami), jak i z krajów Europy Wschodniej (z powodów ekonomicznych). Czynniki te powodują powstawanie napięć zarówno na tle kulturowym, jak i ekonomicznym - pracownicy niewykwalifikowani muszą konkurować o miejsca pracy z imigrantami.

Zagrożenia dla realizacji tego scenariusza:

- kryzys i zahamowanie ekspansji krajów azjatyckich może doprowadzić do ograniczenia bądź zaniechania ekspansji przedsiębiorstw z tych krajów, w tym do zaniechania podejmowania inwestycji poza granicami własnych krajów,

- kryzys i podupadanie gospodarek krajów europejskich sprawiają, że Europa przestaje być atrakcyjna dla potencjalnych inwestorów z krajów azjatyckich, którzy ekspansję kierują na rynek wewnętrzny (azjatycki) oraz do Ameryk,

- wzrost protekcjonizmu na świecie może doprowadzić do wprowadzenia barier, ograniczyć wolny handel oraz przepływ inwestycji zagranicznych; może to się odbyć przez wprowadzenie ograniczeń dla całej Unii Europejskiej lub w wypadku rozpadu Unii Europejskiej przez wprowadzenie tego typu ograniczeń przez rozwinięte kraje Europy Zachodniej,

- wzrost kosztów surowców energetycznych oraz regulacje zagrożenia dla środowiska mogą ograniczyć przepływ towarów i usług w skali globalnej i doprowadzić do wykształcenia się mniejszych, regionalnych systemów gospodarczych („gospodarka jezior"), co ograniczy znaczenie centrów transportowo-logistycznych,

- podobna strategia zostaje obrana również przez inne regiony europejskie - w tym Europy Zachodniej, które z powodu przedłużającego się kryzysu (spowolnienia) gospodarczego oraz rosnącego zadłużenia publicznego zmuszone są do poszukiwania inwestycji zewnętrznych.

CENTRUM USŁUG

Kryzys gospodarczy mija i na świecie rozwiniętym rozpoczyna się proces powolnego wzrostu gospodarczego. Jednocześnie w dalszym ciągu przedsiębiorstwa szukają możliwości obniżki kosztów swojej działalności i robią to między innymi przez przenoszenie części działalności do krajów o niższych kosztach działalności gospodarczej.

Pomorskie uczelnie, wykorzystując na przykład środki z funduszy strukturalnych, rozwijają się i kształcą pracowników na wysokim poziomie. Pomorze dzięki wykwalifikowanym pracownikom, dobrze rozwiniętej infrastrukturze komunikacyjnej oraz wysokiej jakości życia przyciąga inwestycje usługowe (off-shore), które mają na celu obsługiwanie rozwiniętych krajów Europy Zachodniej i Ameryki. Na obszarze Trójmiasta powstają centra finansowe, centra obsługi klienta itp. Generują one stosunkowo dobrze płatne, ale mało kreatywne miejsca pracy, które w ograniczonym stopniu rozwijają pracowników. Sytuacja ta powoduje, że najbardziej dynamicznie i kreatywne osoby emigrują do miast zapewniających im bardziej atrakcyjne miejsca pracy.

Inwestycje lokalizowane są prawie wyłącznie w aglomeracji trójmiejskiej, w dużym stopniu przyczyniając się do pogłębiania nierówności społecznych w regionie. Inwestycje te, generując miejsca pracy w aglomeracji, wysysają dynamiczne jednostki z małych miast i wsi, przyczyniając się do depopulacji i podupadania tych obszarów.

Centrum usług

Ponieważ inwestycje tego typu są słabo uzależnione od konkretnej lokalizacji, rodzi to ryzyko, że po pewnym czasie zostaną one przeniesione do innych krajów/regionów zapewniających niższe koszty przy porównywalnej jakości infrastruktury i dostępie do wykwalifikowanych pracowników.

Zagrożenia dla realizacji tego scenariusza:

- pogłębiający się kryzys w krajach rozwiniętych przyczynia się do wzrostu protekcjonizmu oraz presji (rządów) na nieprzenoszenie miejsc pracy za granicę,

- kryzys budżetowy przyczyniający się do dewaluacji dolara i euro powoduje, że Polska traci konkurencyjność cenową,

- niższe koszty pracy i infrastruktury na wschodzie (kraje byłego Związku Radzieckiego i Azji) powodują lokowanie tego typu inwestycji poza Polską,

- lepsze warunki (infrastruktura, potencjał ludzki) w Polsce centralnej i południowo-zachodniej (Warszawa, Wrocław) wpływają na migrację pracowników.

JEZIORO BAŁTYCKIE

Wzrost kosztów transportu związany z wyczerpywaniem się surowców energetycznych, ograniczeniami związanymi z ochroną środowiska oraz tendencje do bardziej zrównoważonego rozwoju gospodarczego sprawiają, że w miejsce globalnego systemu gospodarczego tworzą się mniejsze systemy gospodarcze. Systemy te nie są całkowicie zamknięte, jednakże są w większym stopniu samowystarczalne i ukierunkowane na kooperację regionalną niż obecnie.

Strategia regionu zostaje ukierunkowana na integrację i szerszą kooperację w ramach Regionu Morza Bałtyckiego (RMB). Pomorskie przedsiębiorstwa odnajdują swoje miejsce w łańcuchach wartości z przedsiębiorstwami z innych państw, głównie z krajów skandynawskich (a także, choć w mniejszym stopniu, z krajów bałtyckich i Rosji - Kaliningrad, region Sankt Petersburga), wzajemnie się uzupełniając. Kraje skandynawskie, dzięki swojemu obecnemu potencjałowi naukowemu i innowacyjnemu, są - przynajmniej początkowo - w większym stopniu kreatorami nowych rozwiązań technologicznych, produktów i usług. Przedsiębiorstwa pomorskie częściej implementują technologie i wytwarzają na ich podstawie produkty i usługi. Z biegiem czasu pomorski potencjał przedsiębiorczości zaczyna wygrywać w regionie Morza Bałtyckiego (RMB) i pomorskie przedsiębiorstwa zaczynają przejmować coraz większą część łańcucha wartości - w tym tę związaną z zaawansowanymi technologiami.

W RMB dynamicznie rozwijają się branże zaliczane do nowych technologii, w tym biotechnologia, technologie informacyjne i telekomunikacyjne, a także związane z ekoenergetyką. W tych obszarach region RMB zyskuje cenioną na świecie markę kojarzoną z wysoką jakością i zaawansowaniem technologicznym.

Dzięki dobrze kojarzącej się marce „made in BSR" (BSR - Balic Sea Region) gospodarka całego regionu rozwija się dynamicznie, także w branżach zaawansowanych technologicznie, generując atrakcyjne miejsca pracy. Priorytetem jest również zrównoważony rozwój, skutkujący zachowaniem w regionie czystego środowiska oraz wysokiej jakości życia. Strategia rozwoju zrównoważonego oraz oparcie gospodarki w większym stopniu na zasobach endogenicznych (regionalnych) przyczyniają się do bardziej równomiernie rozłożonego wzrostu gospodarczego i dużo mniejszego zróżnicowania ekonomicznego społeczeństwa.

Zagrożenia dla realizacji tego scenariusza:

- protekcjonizm, wzrost egoizmów narodowych, zamykanie się krajów minimalizujące możliwość ściślejszej integracji w RMB,

- kryzys finansów publicznych w krajach rozwiniętych, osłabiający możliwości podejmowania aktywnych działań regulacyjnych i prorozwojowych,

- rynkowa eksploatacja zasobów, nieuwzględniająca kosztów społecznych i środowiskowych,

- ryzyko drenażu mózgów (emigracji dobrze wykształconych, kreatywnych i dynamicznych jednostek) i w konsekwencji zepchnięcia regionu do roli podwykonawcy i wytwórcy produktów i usług o niskiej wartości dodanej,

- odmienne priorytety rozwojowe krajów skandynawskich przekładające się na brak ściślejszej integracji w obszarze Morza Bałtyckiego.

NISZA TECHNOLOGICZNA

Zmiany technologiczne we współczesnym świecie postępują w tempie geometrycznym. W latach osiemdziesiątych XX wieku zapoczątkowano rewolucję w technologiach komunikacyjnych i informatycznych, która na przełomie wieku doprowadziła do rozwoju Internetu. Nie ma wątpliwości, jak duże zmiany spowodowały te technologie już dziś. W przyszłości - jeśli nie wystąpią nieprzewidywalne czynniki - można się spodziewać, że nastąpi kolejna fala rewolucji, związana w szczególności z technologiami bio i nano czy neuro. Jeśli ten scenariusz się sprawdzi, to technologie te będą jednym z kluczowych czynników decydujących o przewadze konkurencyjnej przedsiębiorstw, a tym samym tempie rozwoju regionów i krajów.

Pomorze ukierunkowuje swoją strategię na inwestycjach w wybranych obszarach technologicznych. Czynnikiem sprzyjającym rozwojowi potencjału technologicznego pomorskiej nauki i gospodarki są środki europejskie (zarówno w ramach funduszy strukturalnych, jak i programów ramowych Unii Europejskiej). Ich skuteczne wykorzystanie i skoncentrowanie na wybranych niszach zwiększa szansę wykreowania odpowiedniej masy krytycznej i znalezienia się w europejskiej czołówce danej dziedzinie.

Czynnikiem sprzyjającym rozwojowi wybranych technologii na Pomorzu jest również położenie w regionie Morza Bałtyckiego. Kraje skandynawskie należą do liderów w takich technologiach, jak technologie teleinformatyczne (Finlandia, Szwecja), biotechnologia (Szwecja, Dania) czy technologie związane z energetyką odnawialną (Dania). Wykorzystanie korzyści, jakie daje bliskie sąsiedztwo i rozwój bliższej współpracy z podmiotami będącymi liderami w tych obszarach technologicznych, zwiększa szanse na sukces przedsiębiorstw z Pomorza.

Strategia ta ma szansę na sukces w przypadku, gdy wybrana zostanie nisza, w której region ma zarówno rzeczywisty potencjał naukowy, jak również potencjał gospodarczy - zainteresowany rozwojem i dysponujący możliwościami wdrożenia nowych technologii. Dodatkowym sprzyjającym atutem jest wybranie obszaru technologii, któremu sprzyjałyby pewne naturalne zasoby obecne w regionie lub też istniejące przed regionem wyzwania. Potencjalne obszary, w których pomorze mogłoby poszukać niszy dla siebie, to:

1) energetyka odnawialna - istniejący potencjał naukowy pomorskich uczelni oraz instytutów badawczych; ponadto znaczące zaplecze gospodarcze stanowi Grupa Energa. W regionie istnieją również inne przedsiębiorstwa wiążące swój rozwój z technologiami energii odnawialnej - zrzeszonymi między innymi w inicjatywach klastrowych funkcjonujących w regionie, takich jak Bałtycki Klaster Ekoenergetyczny czy Nadwiślański Klaster Energii Odnawialnej; ponadto rozwojowi tej dziedziny sprzyjają pewne naturalne zasoby istniejące w regionie - na przykład potencjalne zasoby biomasy czy naturalne korzystne warunki do rozwoju energetyki wiatrowej, a także - co w tym wypadku jest potencjalną korzyścią - ujemny bilans energetyczny regionu, wskazujący na potencjał rozwoju energetyki w regionie;

2) teleinformatyka - w regionie istnieje wiele firm z obszaru telekomunikacji i informatyki, w tym również należące do liderów w swojej dziedzinie, na przykład Intel Technology Poland, oddział firmy Asseco (dawny Prokom Software), YDP, Atena, DGT; w regionie obecna jest także Politechnika Gdańska, która wraz z przedsiębiorstwami rozwija współpracę w ramach Pomorskiego Klastra ICT/ETI;

3) biotechnologia morska/ochrona środowiska - silną stroną jest potencjał naukowy Pomorza w tych obszarach, a także lokalizacja takich firm jak Polpharma, kilka średnich firm chemicznych i kosmetycznych oraz wielu mniejszych podmiotów.

W oparciu na rozwoju nowych technologii dynamicznie rozwija się nowa, wybrana dziedzina gospodarki. Pomorze przyciąga zagraniczne inwestycje w tym obszarze - między innymi powstają tu oddziały liczących się koncernów międzynarodowych. Pomorskie przedsiębiorstwa sprzedają swoje produkty najpierw w innych regionach kraju, a następnie wchodzą na rynki europejskie i w dalszej kolejności światowe. Istniejące i nowo powstające w tym obszarze przedsiębiorstwa tworzą nowe wysokiej jakości miejsca pracy dla dobrze wyedukowanych absolwentów pomorskich uczelni. Zaangażowane w daną dziedzinę jednostki naukowe stają się liczącymi się liderami w Europie, przyciągają środki na badania (zarówno publiczne, jak i komercyjne), są atrakcyjnym partnerem w międzynarodowych konsorcjach i sieciach badawczych oraz partnerem dla podmiotów gospodarczych w kraju i za granicą. Instytucje naukowe, dzięki coraz ściślejszej współpracy z przedsiębiorstwami, dostosowują swoje programy kształcenia do potrzeb rynku, wypuszczając coraz lepiej przygotowanych do pracy absolwentów.

Zagrożenia dla realizacji tego scenariusza:

- szybszy rozwój innych ośrodków naukowych (w kraju i za granicą) spowoduje odpływ najbardziej dynamicznych jednostek z pomorskich jednostek naukowych i w konsekwencji dalszą marginalizację regionalnego sektora B+R,

- ograniczenia potencjału gospodarczego regionu, związane z dominacją małych i średnich przedsiębiorstw, dysponujących ograniczonym potencjałem (finansowym, ludzkim) do prowadzenia badań naukowych i wdrażania najnowocześniejszych technologii,

- utrata podmiotowości przez kluczowe pomorskie przedsiębiorstwa - między innymi w wyniku procesów prywatyzacyjnych największe przedsiębiorstwa, ograniczają nakłady na rozwój technologii,

- ryzyko „utopienia" znacznych środków (błędny wybór priorytetów, przegrana w konkurencji z innymi ośrodkami), które mogłoby zostać przeznaczone na inwestycje w inne dziedziny; ryzyko jest duże, szczególnie, gdy znaczna część środków pochodzi ze środków publicznych (budżetów samorządów, funduszy strukturalnych itp.),

- problemy z zadłużeniem sektora publicznego, zarówno w Europie Zachodniej (płatnikach netto do budżetu Unii Europejskiej), jak i w kraju mogą spowodować brak środków na inwestycje w sektorze publicznym, a w konsekwencji brak środków finansowych rozwój infrastruktury badawczej oraz badania w regionie.

REZYDENCJA POMORZE

Kryzys gospodarczy kończy się i świat wkracza w epokę wzrostu gospodarczego - powolnego w krajach rozwiniętych (Europa Zachodnia i Ameryka) i szybkiego w krajach rozwijających się (BRIC). Polska przyciąga nowe inwestycje zarówno typu off-shore (głównie z Europy Zachodniej), jak i produkcyjne z krajów azjatyckich chcących wejść ze swymi produktami i usługami na rynek europejski. Powoduje to szybki wzrost gospodarczy w kraju i wzrost zamożności społeczeństwa. Ze względu na lepszą infrastrukturę (sieć szybkich połączeń kolejowych, większą liczbę autostrad i dróg ekspresowych oraz gęstszą sieć połączeń lotniczych) oraz wyższy poziom kształcenia na poziomie wyższym (za względu na lepsze wykorzystanie funduszy strukturalnych dostępne dla uczelni w pierwszym dwudziestoleciu XXI wieku) inwestycje te koncentrują się głównie w Polsce centralnej i południowo-zachodniej (Warszawa, Łódź, Poznań, Wrocław, Katowice).

Pomorze dzięki mniejszemu napływowi inwestycji oraz inwestycjom w ochronę środowiska dysponuje jednak czystym i naturalnym środowiskiem. Pomorze dzięki inwestycjom poczynionym w pierwszych dekadach obecnego wieku dysponuje także dobrze rozwiniętą infrastrukturą kultury (Centrum Solidarności, Muzeum II Wojny Światowej itp.), turystyki i sportu (stadion, hale sportowo-widowiskowe). Ponadto poczynione na początku XXI wieku inwestycje w rozwój infrastruktury komunikacyjnej powodują, że region pomorski cechuje się dobrą dostępnością zewnętrzną - zapewniającą łatwą komunikację ze światem, jak również sprawnym systemem komunikacji wewnątrzregionalnej.

Powyższe czynniki sprawiają, że Pomorze staje się atrakcyjnym miejscem do życia i spędzania wolnego czasu. Dzięki temu przyciąga osoby z klasy średniej i wyższej, zarówno z kraju, jak i z zagranicy (szczególnie krajów Europy Zachodniej - Niemcy, Skandynawia). Wśród nich sporą grupę stanowią reemigranci, którzy kiedyś wyemigrowali z Polski, a na starość - dysponując sporym kapitałem - wracają do kraju. Część spośród napływających na Pomorze osób osiedla się na stałe (zwłaszcza te w wieku emerytalnym; z powodu starzenia się społeczeństwa takich osób jest coraz więcej), część wciąż jeszcze aktywna zawodowo spędza w regionie po kilka tygodni lub miesięcy w roku.

Przybywające osoby -dysponujące odpowiednimi środkami finansowymi - stymulują powstawanie odpowiedniej infrastruktury usługowej (rekreacyjnej, kulturowej itp.), a także usług medycznych dla starzejącej się populacji. W konsekwencji w regionie powstają nowe miejsca pracy - zarówno wymagające prostych kwalifikacji, jak i kreatywne miejsca pracy (np. w instytucjach kultury), oraz wiedzochłonne - w zaawansowanych usługach medycznych dla ludności.

Ze względu na charakter rozwoju regionu nie następuje bardzo silna koncentracja życia i działalności gospodarczej w aglomeracji, co pozwala na bardziej równomierny rozwój regionu w przestrzeni. Mogą jednakże powstawać enklawy (obszary) dużo lepiej rozwinięte (niekoniecznie w obszarze aglomeracji) przeznaczone dla ludzi dysponujących wysokimi środkami finansowymi. Ponadto konsekwencją może być również podział społeczeństwa na dwie klasy - grupy korzystającej z dostępnej oferty i wysokiej jakości życia oraz grupy obsługującej tę pierwszą.

Zagrożenia dla realizacji tego scenariusza:

- kryzys gospodarczy w krajach rozwiniętych i w Polsce, który przyczynia się do relatywnego zubożenia klasy średniej,

- rozpad Unii Europejskiej przekładający się na ograniczenia w przepływie osób pomiędzy krajami,

- realizacja na Pomorzu inwestycji (elektrowniwęglowych, eksploatacja złóż gazu łupkowego itp.), które nadszarpują wizerunek czystego, ekologicznego, o wysokiej jakości życia regionu.

RODZIMA PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ

Świat po kryzysie finansowym oraz następującym po nim kryzysie finansów publicznych w krajach rozwiniętych wchodzi w okres turbulencji, który charakteryzuje się:

- niskim tempem wzrostu gospodarczego,

- wzrostem protekcjonizmu skutkującego spadkiem handlu międzynarodowego oraz bezpośrednich inwestycji zagranicznych,

- pojawiającymi się kryzysami między innymi spowodowanymi ograniczeniami i fluktuacjami cen na rynku surowców energetycznych,

- następującym w wielu krajach kryzysem finansów publicznych.

Na Pomorze przestał płynąć strumień bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Nowe inwestycje pojawiają się sporadycznie, a niektórzy starzy inwestorzy, obecni już w regionie likwidują lub ograniczają działalność w naszym regionie. Ponadto w wyniku narastającego kryzysu finansów publicznych w krajach Europy Zachodniej zostaje zahamowany napływ do regionu środków z funduszy strukturalnych.

Pomorskie firmy o kapitale krajowym, które przetrwały spowolnienie gospodarcze (między innymi dzięki temu, że w ograniczonym stopniu finansowały swoją działalność z kredytów i dysponowały zakumulowanymi wcześniej własnymi środkami finansowymi), zaczynają znów się rozwijać i prowadzą ekspansję na rynek krajowy oraz (w ograniczonym zakresie) międzynarodowy.

Ponadto w regionie dzięki wcześniejszym inwestycjom w rozwój uczelni (potencjału naukowego) oraz wybudowaniu odpowiedniej infrastruktury otoczenia (parki i inkubatory technologiczne), a także zmianie myślenia o przedsiębiorczości i dzięki wprowadzeniu odmłodzonej kadry naukowej, w aglomeracji trójmiejskiej zaczynają powstawać nowe małe firmy technologiczne produkujące wyroby lub świadczące usługi w dużej mierze na rynek regionalny i krajowy. Rozwijają się one w szczególności w takich obszarach, jak energetyka odnawialna, biotechnologia medyczna czy ochrona środowiska oraz informatyka.

Region pomorski odnotowuje średnie tempo wzrostu gospodarczego (na poziomie 2-3% rocznie). Następuje dalsza stopniowa koncentracja ludności w aglomeracji trójmiejskiej (szczególnie w dziedzinach związanych z nowymi technologiami) oraz powolny wzrost nierówności społecznych, jednak jest on dużo mniejszy niż w wypadku scenariuszy rozwoju opartych na kapitale zewnętrznym. Ograniczone tempo wzrostu gospodarczego oraz rozwój bardziej zrównoważony - oparty w większym stopniu na wykorzystaniu zasobów regionu - powodują, że region zachowuje stosunkowo czyste środowisko, co przekłada się na wyższą jakość życia mieszkańców.

Zagrożenia dla realizacji tego scenariusza:

- brak środków finansowych (komercyjnych i publicznych) w regionie na rozwój przedsiębiorstw,

- brak środków na rozwój, co w konsekwencji powoduje podupadanie pomorskich uczelni i innych jednostek badawczych,

- kryzys gospodarczy w krajach rozwiniętych prowadzący do powstania silnych tendencji protekcjonistycznych w dużym stopniu może ograniczyć możliwość ekspansji pomorskich przedsiębiorstw poza rynek krajowy.

ZAPOMNIANE PERYFERIUM

Zewnętrzne uwarunkowania dla rozwoju tego scenariusza są podobne jak w przypadku rodzimej przedsiębiorczości. Świat po kryzysie finansowym oraz następującym po nim kryzysie finansów publicznych w krajach rozwiniętych wchodzi w okres turbulencji charakteryzujący się:

- niskim tempem wzrostu gospodarczego,

- wzrostem protekcjonizmu skutkującego spadkiem handlu międzynarodowego oraz bezpośrednich inwestycji zagranicznych,

- pojawiającymi się kryzysami między innymi spowodowanymi ograniczeniami i fluktuacjami cen na rynku surowców energetycznych,

- kryzysem finansów publicznych w krajach rozwiniętych.

Na Pomorze przestał płynąć strumień bezpośrednich inwestycji zagranicznych, a obecni już inwestorzy wycofują się. Ponadto w wyniku narastającego kryzysu finansów publicznych w krajach Europy Zachodniej zostaje zahamowany napływ do regionu środków z funduszy strukturalnych.

Część przedsiębiorstw rodzimych upadła w wyniku kryzysu gospodarczego. Te, które przetrwały, w większości musiały ograniczyć zakres działalności i znajdują się w słabej kondycji finansowej. Odcięte od finansowania komercyjnego (banków zagranicznych) oraz publicznego (z funduszy strukturalnych) nie mają środków na rozwój.

Brak środków na inwestycje w aparaturę oraz nowe prace badawcze powoduje systematyczne podupadanie pomorskich jednostek naukowych. Młodzi obiecujący naukowcy wyjeżdżają do bardziej dynamicznych ośrodków. Konsekwencją jest obniżanie poziomu badań i kształcenia, a w rezultacie jakości absolwentów pomorskich uczelni.

W regionie występuje wysokie bezrobocie. Nowe miejsca pracy powstają bardzo powoli. Następuje spadek realnych wynagrodzeń zarówno w sektorze przedsiębiorstw, jak i budżetowym. Następuje wzrost nierówności społecznych, w szczególności pomiędzy osobami zatrudnionymi a bezrobotnymi.

Najbardziej dynamiczne jednostki (młodzi, wykształceni) wyjeżdżają w poszukiwaniu lepszych warunków życia do innych ośrodków - Warszawy lub za granicę. Region - a zwłaszcza aglomeracja - ulegają depopulacji - niektóre dzielnice wyludniają się.

Zapomniane peryferium - „brudne inwestycje"

Jedną z opcji, która może wystąpić w wypadku urzeczywistnienia się tego scenariusza, jest lokalizacja w regionie „brudnych inwestycji". W wyniku kryzysu gospodarczego, dużego bezrobocia i problemów (niepokojów) społecznych region jest zmuszony przyjmować jakiekolwiek inwestycje, które poprawiłyby sytuację ekonomiczną mieszkańców. W regionie lokalizują się więc inwestycje oparte na „brudnych technologiach", generujące wysokie koszty zewnętrzne - zanieczyszczenie środowiska, choroby ludności (pracowników), dużą uciążliwość (hałas). Miejsca pracy tworzone przez te przedsiębiorstwa są mało atrakcyjne zarówno pod względem wynagrodzenia, jak i możliwości rozwoju.

W wyniki wzrostu emisji zanieczyszczeń i odpadów degraduje się środowisko naturalne i w konsekwencji następuje obniżenie jakości życia w regionie.

tagi: Centrum usług Jezioro Bałtyckie Lotniskowiec Azji Nisza technologiczna Rezydencja Pomorze Rodzima przedsiębiorczość Zapomniane peryferia

Komentarze

Projekt "Pomorze 20025 - scenariusze rozwoju i kluczowe technologie" jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka 2007-2013.
© 2009 Instytut Badań Nad Gospodarką Rynkową.
Realizacja: IdealSolutions.pl